De zinloosheid van een ICT-ministerie

D66 Kamerlid Kees Verhoeven stelde gisteren voor om alle ICT-onderwerpen onder een ministerie onder te brengen. Niet een nieuw ministerie, maar wel in een hand.

<blockquote>&quot;Privacy, cybercrime, internetvrijheid, telecom en andere ICT-gerelateerde onderwerpen zijn nu verspreid over allerlei ministeries. Een groeionderwerp als ICT hoort thuis bij het ministerie van Economische Zaken en Innovatie,&quot; zegt Verhoeven op <a href="http://www.nu.nl/internet/2861439/breng-alle-ict-onderwerpen-bij-ministe...">nu.nl</a></blockquote>

Klinkt leuk en de eerste reacties uit het veld zijn dan ook overwegend positief. Ik deel de mening van Verhoeven dat Nederland kansen laat lopen op het gebied van ICT. Zowel de Kamer als de regering blinken niet uit in ICT-ervaring. Maar een paar Kamerleden, Arjan el Fassed (GroenLinks), Martijn van Dam (PvdA), Jhim van Bemmel (PVV) en Verhoeven zelf, tonen zich enigszins vertrouwd met het onderwerp. Maar Verhoevens plan is onrealiseerbaar en bovendien heel onverstandig.

Verhoeven maakt een fundamentele vergissing door te stellen dat ICT een apart onderwerp is. ICT is zo vervlochten met alles, dat het onmogelijk, en zelfs onwenselijk is om het in een ministerie onder te proberen te brengen. ICT is uitgegroeid tot een van de belangrijkste infrastructuren die we hebben en is overal. Het zit in het mobieltje, waarmee de meeste mensen inmiddels zo zijn vergroeid dat ze alleen operatief van elkaar gescheiden kunnen worden. Het zit in het managen van verkeersstromen, in het cameratoezicht. Het is moeilijk een menselijke activiteit te bedenken waar ICT geen fundamentele wijzigingen heeft doorgevoerd. En ja, zelfs díe menselijke activiteit is niet ongeschonden gebleven (dating, online porno, noem t maar). Maar het omgekeerde is ook waar: je kunt geen ICT bedrijven zonder grondige kennis van het 'gewone' vakgebied waar je in werkt.

Natuurlijk bestaat er zoiets als zuivere ICT. Dat is de wetenschappelijke studie naar wat er mogelijk is met computers en automatisering. Maar daar bemoeit de politiek zich nauwelijks mee - en dat is maar goed ook. Zodra ICT toegepast wordt, gaat het niet meer over ICT, maar gaat het over het bereiken van een bepaald doel mét ICT. Juist als ICT om de ICT wordt bedreven door de overheid, gaat het fout. ICT mag niet een leidend principe zijn, het moet dienstbaar zijn. Zo bekeken zou je ook alle Management taken van de overheid onder een ministerie kunnen onderbrengen - en ook daar gaat het vaak genoeg mis. Maar dat kan toch niet? Het is ook gevaarlijk om zo over ICT te denken als Verhoeven hier doet. Het maakt iets speciaals van ICT en het geeft de andere ministeries een excuus om achterover te leunen en zich 'te concentreren op de kerntaak'.

De werkelijkheid is dat die kerntaak niet meer los is te zien van de mogelijkheden van ICT. Maar als alle experts verhuizen naar een enkel ministerie en er geen druk meer wordt gezet op álle ministeries om de mogelijkheden van ICT te grijpen, verwacht ik meer stagnatie en een verder achterop raken van Nederland. Is er dan niets te doen om verbetering te brengen in de huidige situatie? Natuurlijk wel. Enige mate van centrale coördinatie lijkt me ook goed. Maar er is al een structuur in de ministeries, waarbij ieder ministerie een CIO heeft, die samen overleg voeren onder voorzitterschap van Rijks-CIO Maarten Hillenaar. De structuur is er. Het gaat op een ander punt fout. Er is volstrekt onvoldoende voeling met ICT in de politiek.

Onze vorige minister van Binnenlandse Zaken had niets met computers. En in de meeste Kamerfracties is er sprake van structureel wensdenken, ingegeven door volstrekt onbegrip van de mogelijkheden en onmogelijkheden van ICT. Dat alleen kan verklaren waarom hopeloos ambitieuze projecten - van OV-chipkaart tot Electronisch Patiëntendossier en van Politie-ICT tot dataretentie -   worden opgestart, terwijl experts luidkeels waarschuwen voor de risico's of zelfs onhaalbaarheid. Daarom is het essentieel dat álle politici zich op een basisniveau laten scholen in ICT, net als dat alle politici een basisbegrip nodig hebben van financiën. En daarom is het essentieel dat politieke partijen kandidaten op de lijst zetten die echt begrijpen wat de consequenties kunnen zijn. De meeste politici vinden ICT een ver-van-mijn-bed-show. Iets voor de nerds. Dat kan niet langer. Politici moeten strijden voor hun partij, zichtbaar zijn en communicatief sterk. Maar ze moeten ook hun controlerende taak uitvoeren en daarvoor is kennis nodig. Zeker van iets dat zo diep ingrijpt in alle onderwerpen als ICT.